Şirket Dönüşümlerinde Vergisel Haksızlıklar ve Çözüm Önerileri

Türkiye’de şirketler, ekonomik koşullara ve yapısal ihtiyaçlara göre zaman zaman hukuki tür değişikliğine (nev’i değişikliğine) gitmektedir. Örneğin bir limited şirket, kurumsal yapısını güçlendirmek amacıyla anonim şirkete dönüşebilir. Bu işlem, Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre tamamen yasal ve olağan bir yeniden yapılanmadır.

Ancak Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) açısından tür değişikliğinin “devir” sayılması, şirketler açısından önemli vergisel ve idari sonuçlar doğurmakta ve adil vergilendirme ilkesiyle çelişmektedir.

⚖️ TTK Ne Diyor?

“Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir. Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.” (TTK m.180)

Bu hüküm, tür değişikliğinde şirketin aynı tüzel kişiliğini koruduğunu açıkça ortaya koyar. Yani bir limited şirket anonim şirkete dönüştüğünde yeni bir kurum doğmaz; aynı şirket sadece hukuki şeklini değiştirir.

Ancak KVK m.19/2 gereği, kurumların tür değiştirmesi “devir hükmündedir”. Başlangıçta mükellef lehine düşünülerek getirilen bu düzenleme, uygulamada çok sayıda haksız vergi sonucuna yol açmaktadır.

💡 Tür Değişikliğinin Devir Sayılmasının Olumsuz Sonuçları

1️⃣ Zarar Mahsubu Kısıtlamaları

Devirlerde, devrolan kurumun geçmiş yıl zararları ancak belirli şartlarla devralan kurumca indirilebilir:

• Son 5 yıla ait beyannamelerin süresinde verilmiş olması,
• Devir sonrası faaliyetin en az 5 yıl sürmesi,
• Zararın öz sermaye tutarını aşmaması.

Oysa tür değişikliğinde şirketin kendisi devam etmektedir. Bu nedenle aynı şirketin geçmiş zararlarını kullanmak için bu şartlara tabi tutulması hukuka ve hakkaniyete aykırıdır.

2️⃣ Devreden KDV’nin Kullanımında İnceleme Şartı

2024 yılında yürürlüğe giren 7524 sayılı Torba Kanun ile, devreden KDV’nin kullanılabilmesi vergi incelemesine bağlanmıştır. Bu düzenleme, aslında faaliyetini sona erdiren işletmeler için getirilmişti.

Ancak tür değişikliği yaparak faaliyetini aynen sürdüren işletmelerin de bu kapsama alınması, uygulamada ciddi mağduriyetlere neden olmaktadır. Aynı tüzel kişilik devam ederken devreden KDV için inceleme istenmesi hem gereksiz bürokrasi hem de nakit akışı sorunları yaratmaktadır.

3️⃣ Uyumlu Mükellef İndiriminin Kaybedilmesi

Uyumlu mükellef indirimi, vergiye sadık işletmeler için önemli bir teşviktir. Ancak tür değişikliğinin devir sayılması sonucu, dönüşen anonim şirketin geçmiş 3 yıllık vergi uyumu dikkate alınmamaktadır.

Bu durum, aynı işletmenin geçmişteki düzgün vergi performansının yok sayılması anlamına gelmektedir ve uygulamada ciddi adaletsizlikler doğurmaktadır.

4️⃣ Kıst Dönem Beyanname Zorunluluğu

Tür değişikliği nedeniyle, şirketler dönüşüm tarihine kadar olan dönem için ayrıca bir kıst dönem kurumlar vergisi beyannamesi vermek zorundadır.

Oysa şirket faaliyetini kesintisiz sürdürmektedir. Bu gereksiz yükümlülük, fiilen erken vergilendirme anlamına gelmektedir.

🧩 Çözüm: Tür Değişikliği “Devir” Sayılmamalı

Sorunun temelinde, KVK m.19/2 hükmü yatmaktadır: “Kurumların tür değiştirmeleri de devir hükmündedir.”

Bu düzenleme başlangıçta, tür değişiminde kurumlar vergisi doğmamasını sağlamak amacıyla mükellef lehine getirilmişti. Ancak zamanla özelgeler ve farklı yorumlar nedeniyle mükellef aleyhine sonuçlar doğurmaya başlamıştır.

Çözüm, bu maddenin değiştirilmesidir:

• Aynı tüzel kişiliğin devam ettiği durumlarda “devir” hükümleri uygulanmamalı,
• Kıst dönem beyan zorunluluğu kaldırılmalı,
• Uyumlu mükellef indirimi ve devreden KDV hakları korunmalıdır.

🧠 Hukuki Gerçek: Tür Değişikliği Devir Değildir!

“Yeni türe dönüştürülen ortaklık, eski tür zamanındaki hak ve borçlarında hiçbir değişiklik olmadan aynı tüzel kişilikle devam eder. Tür değiştirmede mal varlığı devri yoktur.”
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.02.2018, E.2017/15-247, K.2018/229

Yargıtay’ın bu tespiti, tür değişikliğinin külli halefiyet değil, aynı tüzel kişiliğin devamı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Dolayısıyla tür değişikliğini vergisel olarak “devir” saymak hem hukuken hem de uygulamada hatalıdır.

🗣️ Sonuç ve Değerlendirme

Tür değişikliği, şirketlerin gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Bu işlemi “devir” olarak yorumlamak, şirketleri gereksiz yükümlülüklerle karşı karşıya bırakmakta ve mükellef haklarını zedelemektedir.

Vergi idaresi bu konuyu yorum yoluyla çözebilir veya yasal değişiklik ile tür değişikliğini devir kapsamından çıkarabilir. Böylece hem sistemdeki tutarsızlıklar giderilir hem de mükellef güveni pekiştirilir.